कतारमा विश्वकप फुटबल चलिरहेको छ । साँझ दोहाको समुद्र तटमा संस्कृतिको मिलन देख्न सकिन्छ।
कतारको जाडोमा जब तापक्रम ३० डिग्री सेल्सियसको आसपासमा हुन्छ तब आराम लिनको लागि परिवार, साथीहरू र फुटबल प्रशंसकहरू राजधानीको सात किलोमिटर लामो अल कोर्निचे एभिन्यूमा जम्मा हुन्छन् ।
यहाँ पश्चिमी पर्यटक र स्थानीय कतारी परिवारबीचको भिन्नता प्रष्ट देखिन्छ । कतार एक इस्लामिक राष्ट्र हो । यहाँ करिब ३० लाख मानिस बसोबास गर्छन् तर स्थानीय जनसङ्ख्या साढे तीन लाखभन्दा बढी छैन ।
यहाँ एकातिर रूढिवादी र परम्परागत परिवारहरू छन्, अर्कोतिर प्रगतिशील र बढी उदारवादीहरू पनि। कोही महिलाहरू कालो बुर्कामा तलदेखि माथिसम्म ढाकेका छन् भने कोहीले अल कोर्निश समुद्र तटमा रंगीन हिजाब लगाएका छन्। तर कतारी महिलाहरूको लागि वास्तविक मुद्दा पोशाक होइन।
कतारमा महिलाहरूका लागि एउटा व्यवस्था छ, जसअन्तर्गत महिलाहरू पुरुषको अभिभावकत्व (हेरचाह) मा बस्छन्। यस प्रणालीको विरोध गर्नेहरू भन्छन् कि यसको अर्थ महिलाहरू जीवनभर नाबालिग रहन्छन्।
आफूलाई जैनाब (वास्तविक नाम होइन) भनेर चिनाउने र कतार बाहिर बस्दै आएकी कतारी मूलकी एक महिला भन्छिन्, “कतारको कानुन अन्तर्गत धेरै धार्मिक तत्वहरूले मलाई मानसिक रूपमा यस हदसम्म उत्पीडित गरे कि मैले आत्महत्या गर्ने प्रयास पनि गरें।'
उनी भन्छिन्, ‘जीवनको हरेक महत्वपूर्ण निर्णयका लागि पुरुष अभिभावकको लिखित अनुमति लिनुपर्छ, यदि तपाईसँगअनुमति छैन भने तपाईले निर्णय लिन सक्नुहुन्न, चाहे त्यो कलेजमा भर्ना लिने, विदेशमा पढ्ने, विवाह गर्ने वा सम्बन्धविच्छेद गर्ने होस् ।
यद्यपि, कतारका सबै परिवारहरूले यस प्रणालीलाई कडाइका साथ पालना गर्दैनन्।
शाइमा शरीफ सांस्कृतिक संस्था एम्ब्रेस दोहाकी सह-संस्थापक हुन्। यस संस्थाले कतारमा बसोबास गर्ने आप्रवासी र बाहिरबाट आएका मानिसहरूमा कतारको बारेमा सचेतना फैलाउने काम गर्छ।
शाइमा भन्छिन्, ‘पुरुष अभिभावकको सिद्धान्त कानुनमा नभई पारिवारिक व्यवस्थामा चल्ने हो र यो परिवार कति रूढीवादी छ भन्ने कुरामा भर पर्छ ।
शरीफ भन्छन् कतारमा पनि उदार वातावरण छ जहाँ महिलाहरू सशक्त महसुस गर्छन्।
दोहाको बिन खलिफा विश्वविद्यालयका कानून र मानव अधिकारका प्राध्यापक इलेनी पोलिमेनोपौलोले कतार इस्लामिक राष्ट्र भएको र यहाँको कानुनको आधारभूत स्रोत शरिया रहेको बताउँछन्।
कतारको संविधानको धारा ३५ अन्तर्गत कानुनको अगाडि सबै समान छन् र लिंग, जाति, भाषा वा धर्मको आधारमा भेदभाव गर्न पाइँदैन।
2019 मा, मानव अधिकार संगठन ह्युमन राइट्स वाचले जैनब जस्ता धेरै केटीहरूको अनुभवको बारेमा विस्तृत रिपोर्ट प्रकाशित गरेको थियो।
यस रिपोर्टमा एचआरडब्ल्यूले पुरुष अभिभावकको व्यवस्था कानुनी रूपमा स्पष्ट नभएको बताएको थियो।
प्रतिवेदनमा भनिएको छ, 'यो धेरै कानून, नीति र अभ्यासहरूको संयोजन हो, जस अन्तर्गत वयस्क महिलाहरूले निश्चित गतिविधिहरूको लागि पुरुष अभिभावकको अनुमति लिनु अनिवार्य छ।' बुबा, भाइ, वा पति महिलाको पुरुष संरक्षक (अभिभावक) हुन सक्छ।
तर, कतार सरकारले एचआरडब्लुको प्रतिवेदनलाई त्रुटिपूर्ण भन्दै महिलाको भनाइ कानूनको अधीनमा नरहेको बताएको छ ।
यद्यपि सरकारले यी आरोपहरूको छानबिन गर्ने र दोषी पाइएमा कानुन उल्लंघन गर्नेलाई कारबाही गर्ने बताएको थियो।
प्रोफेसर एलेनी पोलिमेनोपौलो भन्छिन्, 'उदार परिवारका महिलाहरूलाई धेरै स्वतन्त्रता छ, तर त्यहाँ धेरै महिलाहरू पनि छन् जसलाई घर छोड्न पनि पुरुष अभिभावकको अनुमति लिनै पर्ने हुन्छ। उदाहरणका लागि, यो सबैभन्दा ठूलो समस्या हो।'
उनी भन्छन्, 'मेरा विद्यार्थीहरूले प्राय यो कानून कसरी परिवर्तन गर्ने, किन यसले काम गर्छ र किन अनुगमन गरिँदैछ भनेर छलफल गर्छन्। तर, धेरै विद्यार्थीहरू पनि रूढिवादी छन्।'
विश्वकप कभर गर्न आउने अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाका लागि कतारका स्थानीय बासिन्दासँग कुरा गर्न चुनौतीपूर्ण बनेको छ ।
कतारमा महिलाले खेल हेर्न पाउने

अर्कोतर्फ विश्वकपसँग सम्बद्ध अधिकारीहरु यस व्यवस्था र अन्य कारणले कतारको आलोचनाको कुनै आधार नभएको बताउँछन् ।
दोहाको एजुकेशन सिटीमा बस्ने विद्यार्थी मोसेली भन्छिन्, 'पश्चिमी संस्थाहरूले यहाँ आएर हामीले के गर्नुपर्छ र के गर्नु हुँदैन भनेर बताउनु आवश्यक छैन।'
उनी भन्छन्, 'यो हाम्रो देश हो। र यसलाई हामीले त्यो दिशामा अघि बढाउने अवसर पाउँछौँ जसमा हामीलाई विश्वास छ।'
कतारको यो पनि सत्य हो कि यहाँ यस्ता रूढीवादी महिलाहरू छन् जसले यो व्यवस्थामा विश्वास गर्छन् र यसलाई पालन गर्छन्।
कतारमा एक दशकभन्दा बढी समयदेखि काम गरिरहेकी एक कोलम्बियाली महिलाले आफूलाई कतारका रूढीवादी महिलाहरूले धेरै क्रसहरूमा लुगा लगाउन रोकेको र तपाईंको लुगा सुहाउँदैन भनेर धेरै ठाउँमा जान रोकेको बताइन्।
उनी भन्छिन्, म कतारमा बस्छु र यसबारे धेरै भन्नु पर्दैन ।
एचआरडब्ल्यूको प्रतिवेदनमा प्रतिक्रिया दिँदै, कतार सरकारले महिला सशक्तिकरण कतारको सफलता र भिजनको केन्द्रबिन्दु रहेको बताएको छ।
'कतारमा, महिलाहरू राजनीतिक, आर्थिक र निर्णय लिने भूमिकाहरू सहित जीवनका हरेक पक्षहरूमा अग्रणी भूमिकामा छन्। लैङ्गिक समानताका सबै सूचकहरूमा कतार पहिलो स्थानमा छ। कतारमा रोजगारीमा महिलाको हिस्सा यस क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी छ। महिलाहरू तलब बराबरी र सरकारी जागिरमा पनि अगाडि छन्। यसका साथै कतारमा विश्वविद्यालयमा भर्ना हुने सबैभन्दा बढी संख्या महिलाको छ।'
-बीबीसी हिन्दीबाट